Tibet werd in 1949 door de Volksrepubliek China bezet. Voorafgaand daaraan functioneerde Tibet als een de facto onafhankelijke staat. In 1951 ondertekende de Tibetaanse regering met China de ‘17-punten overeenkomst’ over autonomie voor Tibet.

In 1954 bezocht de Dalai Lama Peking en ontmoette Mao Zedong om te spreken over samenwerking tussen China en Tibet op een wijze die de Tibetaanse autonomie zou waarborgen en de Tibetaanse religie en manier van leven zou beschermen. Na een volksopstand in Lhasa in 1959 tegen de Chinese overheersing vluchtte de Dalai Lama naar India en hij verwierp de ‘17-punten overeenkomst’, omdat deze onder dwang was ondertekend.

Tussen 1959 en 1985 werd Tibet effectief van de buitenwereld afgesloten. Veel van de boeddhistische cultuur en de rijke boeddhistische erfenis werd vernietigd. Honderdduizenden Tibetanen zijn omgekomen en 6.000 kloosters werden tot de grond toe gelijk gemaakt. De Verenigde Naties namen drie resoluties over Tibet aan, in 1959, 1961 en 1965, waarin het Tibetaanse recht op zelfbeschikking werd bevestigd.

In 1979, tijdens het eerste bezoek aan China van Gyalo Thundrup de oudere broer van Zijne Heiligheid de Dalai Lama, vertelde Deng Xiaoping hem dat behalve onafhankelijkheid alle andere kwesties via overleg zouden kunnen worden geregeld. Op uitnodiging van Deng Xiaoping vonden tussen 1979 en 1985 vier Tibetaanse onderzoeksmissies aan Tibet plaats om de situatie met eigen ogen te kunnen zien. De missies kregen te maken met emotionele reacties van de Tibetanen.

Tijdens een toespraak bij het Amerikaanse Congres in september 1987 stelde Zijne Heiligheid het Vijfpunten Vredesplan voor Tibet voor, als eerste stap naar een vreedzame oplossing voor de verergerende situatie in Tibet. Hij stelde zich een Tibet voor dat een sanctuarium zou worden; een vredeszone in Azië, waar alle levende wezens in harmonie kunnen bestaan en het gevoelige milieu kan worden bewaard. China heeft tot dusver nagelaten om positief op de diverse door Zijne Heiligheid naar voren zijn gebrachte vredesvoorstellen te antwoorden.

Het Vijfpunten Vredesplan bevat vijf basiscomponenten:

1. Transformatie van geheel Tibet tot vredeszone.

2. Stopzetten van China’s beleid van bevolkingstransfer, dat het bestaan van de Tibetanen als volk bedreigt.

3. Eerbied voor de fundamentele mensenrechten en democratische vrijheden van het Tibetaanse volk

4. Herstel en bescherming van het natuurlijke milieu van Tibet en het stopzetten van China’s gebruik van Tibet voor de productie van atoomwapens en het dumpen van kernafval.

5. Beginnen met serieuze onderhandelingen over de toekomstige status van Tibet en de relaties tussen de Tibetaanse en Chinese volkeren.

Het Straatsburg Voorstel

Op 15 juni 1988 werkte Zijne Heiligheid in een toespraak tot het Europees Parlement in detail het laatste punt van het Vijfpunten Vredesplan uit. Hij stelde besprekingen voor tussen de Chinezen en Tibetanen, die moeten leiden tot een zelfbesturende democratische politieke entiteit voor alle drie de Tibetaanse provincies. Deze entiteit zou verbonden zijn met de Volksrepubliek China en de Chinese regering zou verantwoordelijk blijven voor Tibets buitenlandse beleid en defensie. China reageerde op het voorstel door besprekingen aan te bieden op voorwaarde dat de Dalai Lama het streven tot onafhankelijkheid zou laten vallen. In 1993 stuurde de Dalai Lama twee afgevaardigden naar Peking om een memorandum voor te leggen dat zijn positie uiteenzet. Later werden alle formele contacten stopgezet.

Recente Vredesbesprekingen

Na een impasse van negen jaar, hebben er sinds 2002 acht gespreksrondes tussen vertegenwoordigers van de Dalai Lama en de Chinese autoriteiten plaatsgevonden. Bij de zevende gespreksronde, kort voor de Olympische Spelen in 2008, vroegen de Chinezen de Tibetanen om hun positie over ware autonomie binnen de Chinese Grondwet uit een te zetten. Tijdens de achtste bijeenkomst, die in oktober 2008 plaatsvond, presenteerden de Tibetanen de Chinezen een Memorandum over Ware Autonomie. Echter, bij het afronden van de achtste en laatste gespreksronde waren de partijen verder weg dan ooit bij het bereiken van wederzijds begrip.

De Dalai Lama tracht de ware autonomie te bereiken in overeenkomst met de Grondwet en de wetgeving van de Volksrepubliek China (PRC). Volgens het Memorandum over Ware Autonomie kunnen de Tibetaanse wensen “in zeer aanzienlijke mate voldoen aan de Tibetaanse behoeften binnen de [Chinese] constitutionele principes over autonomie”. Centraal in de Tibetaanse positie is dat de integriteit van de Tibetaanse Nationaliteit moet worden geëerbiedigd en dat alle Tibetaanse gebieden in China - het Tibetaanse plateau - als één administratieve autonome eenheid moet worden bestuurd. Op het moment zijn de gebieden waar Tibetanen wonen opgedeeld in een aantal autonome regio’s, provincies en eenheden.

In overeenstemming met de Chinese autonomiewetten zouden Tibetanen het recht moeten hebben om hun eigen regionale overheid tot stand te brengen en besluitvormingsbevoegdheden te hebben op gebieden zoals economische en sociale ontwikkeling en onderwijs. Ware autonomie zou ook betekenen dat Tibetanen het recht zouden hebben hun traditionele boeddhistische cultuur, manier van het leven en hun taal te bewaren.

De Dalai Lama heeft verklaard: “Ik geloof dat het dialoogproces zowel Tibetanen als de Chinezen ten goede zal komen.” Het Memorandum benadrukt dat Tibetanen sterk kunnen profiteren van de snelle economische en wetenschappelijke ontwikkeling die China ervaart, en actief aan deze ontwikkelingen willen deelnemen en bijdragen. Echter, tegelijkertijd willen Tibetanen ervoor zorgen dat dit gebeurt zonder dat de mensen hun Tibetaanse identiteit, cultuur en kernwaarden verliezen en zonder risico’s voor het kenmerkende en fragiele milieu van het Tibetaanse plateau.

Het op een vreedzame manier oplossen van de Tibetaanse kwestie zal bijdragen aan de stabiliteit en de integriteit van China. Wereldwijd steunen regeringen en staatshoofden het dialoogproces tussen Tibet en China. Bovendien realiseert een groeiend aantal Chinezen zelf dat de Tibetaans-Chinese dialoog heeft geleid tot de mogelijkheid om over Tibet te discussiëren.

Door de Middenweg benadering van de Dalai Lama te verwerpen, door het voorstel tot autonomie in het Memorandum af te keuren als ‘impliciete onafhankelijkheid’ en openlijk over de dood van de Dalai Lama te speculeren, zal de Chinese houding leiden tot meer en meer frustratie bij de Tibetanen. Tijdens een bijeenkomst van ongeveer 600 Tibetaanse leiders uit de hele wereld, gaf echter een grote meerderheid van de Tibetanen hun steun aan de Middenweg benadering van de Dalai Lama.